Archiwa tagu: współczesność

Cud niepodległości

Z okazji Święta Niepodległości warto zwrócić uwagę na wielki dar Boży, jakim było odzyskanie przez Polskę wolności. Oczywiście nie należy się doszukiwać wszędzie nadprzyrodzonych czynników, ale akurat w tym przypadku sytuacja jest na tyle niezwykła, że nawet będąc racjonalnym i sceptycznym, należy się nad tym poważnie zastanowić.

Poznając historię, dość rzadko zastanawiamy się nad działaniem Opatrzności; jako historyk czuję się jednak zobowiązany zwrócić uwagę także na ten, nieodłączny i namacalny aspekt dziejów. Najpierw rok 1918. Ku powszechnemu zaskoczeniu, wszystkie trzy zaborcze mocarstwa jednocześnie runęły z hukiem. Niemcy, które już święciły triumf, niespodziewanie przegrały wojnę. Rosję ogarnął rewolucyjny chaos. Austro-Węgry same z siebie rozpadły się na drobne kawałki. Ta sytuacja była dla Polaków po prostu idealna. W głębi serca dokładnie o czymś takim marzyli, ale nikt nie śmiał przypuszczać, że taki scenariusz jest realnie możliwy.

Polska bez większego wysiłku odrodziła się ex nihilo, stając się od razu bardzo dużym państwem. I chociaż nie odnotowano tutaj bezpośredniej interwencji Boga, można to niewątpliwie uznać za przejaw Bożej opieki nad tym narodem, który był Mu zawsze szczególnie odddany. Po dwóch latach istnienia państwo polskie mogło jednak zostać zniszczone w zarodku przez niezwykle ekspansywnych i bezwzględnych bolszewików. Rzadko zastanawiamy się nad tym, że Armia Czerwona doszła aż do Włocławka, a więc do samego środka Polski. Tymczasem jednak nagły zwrot akcji w dniu Wniebowzięcia Maryi spowodował całkowitą klęskę tych potężnych wojsk, które już szykowały się na podbój nie tylko Polski, ale nawet Europy. Według relacji uczestników, sama matka Boża ukazała się wtedy nad Polakami, doprowadzając wroga do paniki. Katolicy pogonili ich aż do Mińska, sprawiając, że ogromne tereny ruskie zostały przyłączone do Rzeczypospolitej i uratowane przez ateizacją oraz totalitaryzmem. Obiektywnie trzeba więc stwierdzić, że odzyskanie, a zaraz potem uratowanie niepodległości było czymś więcej niż tylko zbiegiem okoliczności.

W swoim Dzienniczku św. Faustyna wielokrotnie stwierdza (cytując również słowa samego Chrystusa), że Polska jest szczególnie ukochana przez Boga, a zwłaszcza Jego Matkę, zawdzięczając właśnie im swoje istnienie. Zresztą także w szerokim świecie mawia się, że Nieszczęścia Polski są dowodem na istnienie Boga. Faktycznie, Opatrzność jednak czuwa. Zresztą pokazała to także przy innych okazjach, ale tu trzeba by już przywołać całą historię Polski albo i świata. Na 11 listopada to niech wystarczy.

Ta która zmieniła oblicze świata

Dziś wspomnienie św. Małgorzaty Alacoque. Chociaż nie jest ona zbyt znana, to jej dokonania były wielkie. A raczej to, czego Bóg przez nią dokonał.

Jezus objawił się francuskiej wizytce, niosąc przesłanie swojej miłości. Nakazał on, aby cały świat wielbił jego serce, które jest pełne dobroci, a które spotyka się z obojętnością coraz większej liczby ludzi. Tak więc Bóg zareagował na postępującą w XVII wieku laicyzację. Dał on czcicielom następujące obietnice:

  • Dam im wszystkie łaski potrzebne w ich stanie.
  • Zgoda i pokój będą panowały w ich rodzinach.
  • Będę sam ich pociechą we wszystkich smutkach i utrapieniach życia.
  • Będę ich ucieczką najbezpieczniejszą w życiu, a szczególnie w godzinę śmierci.
  • Błogosławić będę wszystkim ich zamiarom i sprawom.
  • Grzesznicy znajdą w Mym Sercu źródło i całe morze niewyczerpanego nigdy miłosierdzia.
  • Dusze oziębłe staną się gorliwymi.
  • Dusze gorliwe szybko dostąpią wielkiej doskonałości.
  • Zleję obfite błogosławieństwo na te domy, w których obraz Serca Mego Boskiego będzie zawieszony i czczony.
  • Kapłanom dam moc zmiękczania serc najzatwardzialszych.
  • Imiona osób, które rozpowszechniać będą nabożeństwo do Mego Boskiego Serca, będą w nim zapisane i na zawsze w nim pozostaną.
  • Przystępującym przez 9 z rzędu pierwszych piątków miesiąca do Komunii Świętej dam łaskę pokuty ostatecznej, że nie umrą w stanie niełaski ani bez sakramentów świętych, a to Serce Moje stanie się dla nich ucieczką w godzinę śmierci.

Objawienia Serca Jezusowego dane siostrze Małgorzacie były przygotowaniem do kultu Miłosierdzia Bożego. Powoli, ale konsekwentnie przesłanie to objęło całą Ziemię. Dziś obraz Serca Jezusa jest powszechnie znany i czczony. Obyśmy pamiętali, co on oznacza.

 

Niezwykły papież

Dzisiaj obchodzimy wspomnienie św. Jana XXIII. Został on beatyfikowany w roku wielkiego jubileuszu, a kanonizowany w Niedzielę Miłosierdzia 2014 wspólnie z Janem Pawłem II – i jest równie wybitną postacią jak on.

Sędziwy kardynał Roncalli miał być papieżem przejściowym – okazało się jednak, że dokonał przełomu. Pochodził z biednej rodziny i mimo że był doświadczonym dyplomatą, zerwał z etykietą, starając się być po prostu ludzkim… i Bożym. To on również zwołał sobór watykański II, który wniósł w Kościół nowego Ducha.

W czasach zimnej wojny Jan XXIII nie opowiedział się po żadnej ze stron. Umiał dostrzec to, co wartościowe także w bloku wschodnim. Owocem tego była encyklika „Pacem in terris” czyli „O ustanowieniu powszechnego pokoju w prawdzie, sprawiedliwości, miłości i wolności„. Wyrazem tej postawy była także jego mediacja podczas kryzysu kubańskiego, która prawdopodobnie uratowała świat przed wojną atomową.

„Dobry papież” napisał jeszcze jedną encyklikę – „Mater et magistra” na temat „Chrześcijaństwa i postępu społecznego”. Opowiedział się w niej za „trzecią drogą” – pośrednią między kapitalizmem a socjalizmem. Podkreślał rolę równowagi w różnych aspektach życia, doceniał wartość pracy na roli i apelował do bogatych o dzielenie się zasobami z biedniejszymi.

Chociaż Jan XXIII sprawował najwyższy urząd tylko 5 lat, to zdobył sobie serca ludzi na całej kuli ziemskiej – nie tylko katolików (obecnie jest on czczony oficjalnie także przez Kościoły protestanckie). Pozostaje on dla nich wzorem prostoty, która pozwala działać Łasce, a przez to – świadkiem Boga we współczesnym świecie.

Patronka nowego tysiąclecia

Dziś obchodzimy 80. rocznicę śmierci św. Faustyny Kowalskiej. Żyła ona 33 lata – tyle samo, co Chrystus, który mówił do niej: Z żadną duszą nie łączę się tak ściśle i w ten sposób, jako z tobą, a to dla głębokiej pokory i ognistej miłości, jaką masz ku Mnie. (Dz. 587) Ona sama przewidziała też ten moment: Witaj, Nowy Roku, w którym się wykończy moja doskonałość. (Dz. 1449)

Nie należy się jednak skupiać zbytnio na mistycznych przeżyciach siostry ze Zgromadzenia Matki Bożej Miłosierdzia. Oddajmy jej znów głos: Ani łaski, ani objawienia, ani zachwyty, ani żadne dary jej udzielane nie czynią ją doskonałą, ale wewnętrzne zjednoczenie duszy mojej z Bogiem. Te dary są tylko ozdobą duszy, ale nie stanowią treści ani doskonałości. Świętość i doskonałość moja polega na ścisłym zjednoczeniu woli mojej z wolą Bożą. (Dz. 1107)

Faustyna powtarzała często: Prawdziwa wielkość jest w miłowaniu Boga i w pokorze. (Dz. 424) Poznając nieskończoną dobroć Boga, trudno jest przyjąć inną postawę, niż ufność wobec Niego i miłosierdzie dla bliźnich. To przesłanie zostawiła nam święta. Nie jest to nowość, ale przez nią Jezus przypomniał światu tę podstawową prawdę. Tylko tyle i aż tyle.

Trzeba przy tym pamiętać, że pokora jest tylko prawdą, nie ma w prawdziwej pokorze płaszczenia się. (Dz. 1502). Dlatego też Faustyna przyznała: Zauważyłam, że od samego wstąpienia mojego do klasztoru czyniono mi jeden zarzut, to jest, że jestem święta; lecz ta nazwa była zawsze z przekąsem. Na co Jezus jej odpowiedział: Smucisz się z tego? Przecież jesteś nią; niedługo okażę to sam w tobie i będą wymawiać to samo słowo: „święta”, tylko że już z miłością. (Dz. 1571)

I rzeczywiście, obecnie jest ona znana i szanowana na całym świecie. W 1993 roku Jan Paweł II ją beatyfikował, a w 2000 – kanonizował, dając ją jako wzór do naśladowania dla nowego tysiąclecia. I nam Polakom też zostawił takie zadanie, kiedy po raz ostatni odwiedził nasz kraj: Bądźcie świadkami miłosierdzia.

Najlepsi tenisiści – nowa metoda

Parę dni temu opublikowałem ranking oparty na kryterium wielkoszlemowym. Ale tenis nie kończy się na czterech turniejach w roku, więc teraz postanowiłem uwzględnić całokształt osiągnięć.

Aby je porównać, często liczy się zarobki. Niestety, takie zestawienia, nawet po uwzględnieniu inflacji, faworyzują wyraźnie nowszych graczy. Dla przykładu, zwycięzca Wimbledonu w 1980 otrzymał 20 tysięcy funtów, w 1995 już 365, a w 2010 – równo milion. Inną miarą jest ranking, jednak jego metodologia w 1990 uległa rewolucji, a później – kolejnym reformom. Najlepszy gracz 1995 roku zdobył 4842 punkty, a 2010 – aż 12450, mimo zbliżonych osiągnięć.

Tym niemniej można z dużym powodzeniem porównywać miejsca w rankingu. Pytanie oczywiście, co przyjąć za „jednostkę” i jak mocno „wyostrzyć” skalę: czy lider jest 7 razy lepszy niż gracz numer 7, czy np. trzykrotnie? Po starannym przeliczeniu proporcji przyjąłem zasadę kompromisową: 5 pt. za miejsce 1., 3 za 2., 2 za 3.-4. i 1 za 5.-8.

Koresponduje to dość ściśle z zarobkami, i tak Sampras jest o 39% bogatszy od współczesnego mu Agassiego i ma o 36% więcej punktów, natomiast Federer, który jest o 28% zamożniejszy od Nadala, uzyskał wynik lepszy o 31%. W uproszczeniu można przyjąć, że 1 pt = 1 mln $ według cennika z lat 90.

Tak więc wygląda klasyfikacja po podliczeniu wszystkich rankingów końcoworocznych odkąd zaczęto je liczyć w 1973:

  1. Connors 48 (5/3/6/2)
  2. Federer   46 (5/5/2/2)
  3. Lendl       38 (4/3/3/3)
  4. Sampras 38 (6/0/3/2)
  5. Nadal      35 (3/5/2/1)
  6. McEnroe 32 (4/2/3/0)
  7. Djokovic  31 (4/1/4/0)
  8. Agassi      28 (1/3/4/6)
  9. Borg         24 (2/2/4/0)
  10. Edberg     23 (2/2/1/5)
  11. Becker      21 (0/3/4/4)

Najlepsi tenisiści ery Open

Jak mierzyć wielkość gracza? Statystyk tworzy się bardzo wiele. Oczywiście należy unikać anachronizmu: Sampras. który zakończył karierę triumfem w US Open 2002, mimo wybitniejszych zdaniem wielu osiągnięć zarobił na korcie prawie dwa razy mniej niż Nadal, który w tym właśnie roku wystąpił w pierwszych zawodach. Myląca może być także ilość wygranych turniejów czy tym bardziej meczów, bo wiele zależy tutaj od długości kariery (a przecież jakość jest nie mniej ważna) i od rangi rozgrywek. Z drugiej strony, zbyt minimalistyczne kryteria też są zawodne. Zarówno Lendl, jak i McEnroe byli graczami roku po cztery razy, a Agassi tylko raz, mimo że według powszechnej opinii miał porównywane dokonania jak oni.

Najczęściej bierze się pod uwagę liczbę tytułów wielkoszlemowych i rzeczywiście metodę tę można uznać za najbardziej miarodajną. Jej prostota jest zaletą, ale i wadą, zwłaszcza jeśli mamy wynik ex aequo. W takich przypadkach możemy wziąć pod uwagę prestiż turnieju – nie jest bowiem tajemnicą, że mistrzostwa londyńskie i nowojorskie są ważniejsze niż melbourneńskie i paryskie. Inną opcją jest liczenie finałów, to bowiem jest już samo w sobie wielkim osiągnięciem, a o samym tytule czasami decyduje tylko jedna piłka.

Idąc tym torem, stworzyłem syntetyczne kryterium. Pierwszy punkt przyznaję za dotarcie do ostatniej rundy, drugi – za zwycięstwo, a trzeci – za tytuł na Wimbledonie lub Flushing Meadows. Pokrywa się to mniej-więcej z aktualnymi premiami pieniężnymi (pomnożonymi oczywiście przez milion USD); pomysł ten zresztą zaczął się właśnie od porównywania zarobków graczy (rzecz jasna tych współczesnych sobie, np. Sampras-Agassi czy Federer-Nadal).

Można zastanawiać się, czy rankingu tego nie dałoby się udoskonalić. Pierwotnie uwzględniłem także ATP Finals (starcie ośmiu najlepszych graczy roku), ale w końcu porzuciłem ten zamysł ze względu na to, że przez 30 lat odbywały się dwie równoległe imprezy tego typu, a poza tym byłaby to dodatkowa komplikacja. Ponadto można by uwzględnić cykl Masters (turnieje znajdujące się w hierarchii poniżej tych wielkoszlemowych), ale on także wyodrębnił się później, a dopiero niedawno stał się obowiązkowy, co podziałało mobilizująco na graczy z czołówki. Na razie więc ograniczyłem się do tradycyjnych czterech największych zawodów. Oto czołówka mężczyzn od 1968 roku:

  1. Federer (27 finałów+17 wygranych+12 prestiżowych=49 pt.)
  2. Sampras (18+14+12=44)
  3. Nadal       (20+14+4=38)
  4. Đoković   (19+11+5=35)
  5. Borg         (16+11+5=32)
  6. Connors    (15+8+7=30)
  7. Lendl         (19+8+3=30)
  8. Agassi        (15+8+3=26)
  9. McEnroe   (11+7+7=25)
  10. Edberg      (11+6+4=21)
  11. Becker       (10+6+4=20)
  12. Wilander   (11+7+1=19)

Kryzys religijności?

Ostatnio naszym krajem wstrząsnęła informacja, że statystyki pobożności lecą na łeb, na szyję. Kiedy to usłyszałem, byłem jednak sceptyczny; dotychczasowe dane bowiem na nic takiego nie wskazywały. Postanowiłem więc sprawdzić u źródła, czyli w badaniu CBOS, które obejmuje dekadę po śmierci Jana Pawła. I rzeczywiście, moja intuicja okazała się słuszna; media jak zwykle, dla wzbudzenia zainteresowania, zrobiły z igły widły.

Jakie są zatem fakty? Otóż religijność rzeczywiście zaczęła spadać. Wzrosła o parę procent liczba osób niewierzących i niepraktykujących (dotąd stabilna), natomiast współczynnik dominicantes obniżył się o kilka (czyli tyle, co przez poprzednie 20 lat). Trzeba przy tym zauważyć, że z jednej strony, rok 2005 był wyjątkowo pomyślny i należało się spodziewać korekty w dół, a z drugiej – w ostatnich dwóch latach można zaobserwować wyhamowanie tych tendencji (przypuszczalnie tzw. efekt Franciszka).

CBOS przyjrzał się także trzem grupom ryzyka: młodym, z wielkich miast i wykształconym (yuppie – Young Urban Professional). Okazuje się, że faktycznie wszystkie one mają się stosunkowo źle, ale najgorzej – miastowi. Ciekawe zjawisko da się przy tym dostrzec w przypadku studentów: o ile w roku 2011/2012 (zapewne na fali popularności Palikota) doszło do załamania, o tyle później (gdy polityczna moda się zmieniła) nastąpił wzrost.

Laicyzacja zatem przyszła i do nas, ale nie jest tak źle, jak to przedstawiają. Bądźmy krytyczni i wstrzemięźliwi, bo media zawsze karmią się sensacją.

Supermocarstwo

W „Nowej encyklopedii powszechnej PWN” z połowy lat 90. czytamy:

Po rozpadzie ZSRR i obozu komunistycznego S[tany] Z[jednoczone], ze względu na swój potencjał militarny, gosp[odarczy], intelektualny, poziom cywilizacyjny i pozycję polit[yczną], stały się jedynym supermocarstwem. (t. 6, s. 22)

Jednak świat się zmienia; jak pokazuje historia, imperia nieustannie powstawały i upadały. Obecnie na horyzoncie pojawiają się aż dwaj konkurenci dla USA: integrująca się Unia Europejska i rozwijające się Chiny.

Najbardziej miarodajnym wskaźnikiem potęgi jest PKB (według parytetu siły nabywczej). Z około 100 bilionów $, jakie rocznie wytwarza świat, połowa przypada na te trzy państwa, rozkładając się pomiędzy nie mniej więcej równomiernie. Indie i Japonia zostają wyraźnie w tyle (choć te pierwsze systematycznie odrabiają dystans).

Hegemonia USA została zatem zakwestionowana; widać to zresztą ostatnio na wielu płaszczyznach. Polacy mogą się na to obrazić, ale z drugiej strony powinni się cieszyć, bo przecież odgrywają w UE pierwszoplanową rolę. Poza tym Chiny są coraz mniej komunistyczne, a coraz bardziej chrześcijańskie.

Warto jeszcze zwrócić uwagę na zdumiewająco słabą pozycję Rosji. Jej PKB jest kilkakrotnie niższe od liderów, porównywalne z Niemcami, Francją czy Wielką Brytanią. Jest ona wprawdzie potęgą surowcową (w końcu rozpościera się przez pół globu) i militarną (choć jej armia jest przestarzała), ale to jednak za mało. Nie powinniśmy się jej bać.

W ciągu zaledwie jednego pokolenia układ sił zupełnie się zmienił. Ale historyka to nie dziwi. Mocarstwa przemijają, a Kościół trwa na wieki.

Religijność Polaków

Na przestrzeni ostatniego ćwierćwiecza CBOS co miesiąc prowadził badania podstawowych wskaźników pobożności. Co prawda wysuwa się pewne zastrzeżenia co do metodologii tego ośrodka, ale ogólne tendencje tak czy inaczej można na tej podstawie stwierdzić:

  1. Liczba wierzących pozostaje bez zmian.
  2. Odsetek praktykujących powoli, ale systematycznie spada.
  3. Kobiety są bardziej religijne.
  4. Mieszkańcy wsi także.
  5. Młodzi początkowo też, ale obecnie już nie.
  6. Osoby wykształcone dawniej były mniej pobożne, ale teraz ta specyfika zaniknęła.

Dwa ostatnie punkty można tłumaczyć tym samym: upowszechnieniem studiów wyższych.

Biorąc pod uwagę, że zgodnie z danymi ISKK wskaźnik communicantes znacznie wzrósł, postępującą laicyzację w przypadku Polski należy uznać za mit. Duża w tym zasługa JP2, chociaż zapewne nie tylko.

Popularność Palikota (co od początku przewidywałem) okazała się chwilowym kaprysem. Rekordowo niskie notowania lewicy sugerują, że antykościelne nastroje są raczej w defensywie.

Co prawda najnowszy raport CBOS, obejmujący dekadę po śmierci papieża, wskazuje na pewien spadek, ale z wyraźnymi wnioskami należy jeszcze poczekać. Na razie większość danych przemawia za stabilnością sytuacji.