Archiwa tagu: Włochy

Niezwykły papież

Dzisiaj obchodzimy wspomnienie św. Jana XXIII. Został on beatyfikowany w roku wielkiego jubileuszu, a kanonizowany w Niedzielę Miłosierdzia 2014 wspólnie z Janem Pawłem II – i jest równie wybitną postacią jak on.

Sędziwy kardynał Roncalli miał być papieżem przejściowym – okazało się jednak, że dokonał przełomu. Pochodził z biednej rodziny i mimo że był doświadczonym dyplomatą, zerwał z etykietą, starając się być po prostu ludzkim… i Bożym. To on również zwołał sobór watykański II, który wniósł w Kościół nowego Ducha.

W czasach zimnej wojny Jan XXIII nie opowiedział się po żadnej ze stron. Umiał dostrzec to, co wartościowe także w bloku wschodnim. Owocem tego była encyklika „Pacem in terris” czyli „O ustanowieniu powszechnego pokoju w prawdzie, sprawiedliwości, miłości i wolności„. Wyrazem tej postawy była także jego mediacja podczas kryzysu kubańskiego, która prawdopodobnie uratowała świat przed wojną atomową.

„Dobry papież” napisał jeszcze jedną encyklikę – „Mater et magistra” na temat „Chrześcijaństwa i postępu społecznego”. Opowiedział się w niej za „trzecią drogą” – pośrednią między kapitalizmem a socjalizmem. Podkreślał rolę równowagi w różnych aspektach życia, doceniał wartość pracy na roli i apelował do bogatych o dzielenie się zasobami z biedniejszymi.

Chociaż Jan XXIII sprawował najwyższy urząd tylko 5 lat, to zdobył sobie serca ludzi na całej kuli ziemskiej – nie tylko katolików (obecnie jest on czczony oficjalnie także przez Kościoły protestanckie). Pozostaje on dla nich wzorem prostoty, która pozwala działać Łasce, a przez to – świadkiem Boga we współczesnym świecie.

Mateusz – dobry grzesznik

Wczoraj obchodziliśmy dzień świętego Mateusza. Co o nim wiemy? Na pewno był jednym z apostołów, pochodzącym z Kafarnaum nad jeziorem Genezaret (podobnie jak bracia: Piotr i Andrzej oraz Jakub Większy i Jan Ewangelista). Ewangelie synoptyczne opisują nawet jego powołanie (Mt 9,9-13; Mk 2,13-17; Łk 5,27-32). Jezus powiedział do niego: Pójdź za mną!

To nie koniec tej historii. Chrystus ucztował bowiem z celnikami takimi jak Mateusz – czyli z tymi, których uznawano za wyzyskiwaczy. Rygorystycznie nastawieni faryzeusze pytali Go, czemu to tobi. A On odpowiedział: Nie potrzebują lekarza zdrowi, lecz ci, którzy źle się mają. Idźcie i starajcie się zrozumieć, co znaczy: „Chcę raczej miłosierdzia niż ofiary” (Oz 6,6). Bo nie przyszedłem powołać sprawiedliwych, ale grzeszników.

Co później działo się z Mateuszem, znanym również jako Lewi? Starożytna tradycja podaje, że zanim wyruszył w dalekie kraje, gdzie umarł śmiercią męczeńską, głosił dobrą nowinę Żydom. Dla nich właśnie miał napisać Ewangelię ukazującą Kościół jako nowy naród wybrany i składającą się z 5 wielkich mów przedzielonych opisami czynów Jezusa. Przypisuje mu się również autorstwo kilku apokryfów.

Relikwie Mateusza znajdują się w katedrze w Salerno koło Neapolu. I nawet jeśli tam nie dotrzemy, to możemy uczyć się od niego, jak się nawrócić. Bo u Boga każdy grzesznik ma szansę zostać świętym.

Cup(ola)

Autor: CEphoto – Uwe Aranas, licencja: CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Florence_Italy_Remote-view-of-Santa-Maria-del-Fiore-01.jpg

Jak powiedzieć kopuła w innych językach? Zasadniczo podobnie jak po polsku. Jest jednak jedna pułapka – samogłoski zamieniają się miejscami. Wszystko wywodzi się bowiem od włoskiego cupola [akcent na pierwszą sylabę].

Co ciekawe, słowo to ma ten sam źródłosłów, co angielskie cup [kap]. To ostatnie znaczy nie tylko filiżanka, ale w ogóle naczynie do picia. Dlatego właśnie mówimy na Puchar Świata World Cup.

Ale nie wszystko jest takie proste. Akurat w tym głównym światowym języku na kopułę częściej mówi się dome [dołm]. Pochodzi to od łacińskiego domus (czyli dom), które z biegiem wieków nabrało znaczenia katedra (stąd nazwa Ostrów Tumski).

Mieszkańcy Florencji na swoją słynną katedrę matki Bożej kwietnej (santa Maria del fiore) też mówią il duomo. Jej kopuła, zaprojektowana przez prekursora renesansu Filippo Brunelleschiego, jest do dziś jedną z największych na świecie. Co widać na załączonym obrazku…

Od przełęczy do wzgórza

 

Autor: Cyclingralph – praca własna, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=40966805

Zaczął się sezon kolarski. Kibice tego sportu wiedzą, że we Francji – gdzie odbywają się największe wyścigi – przełęcz to col. Ale skąd się właściwie wzięło to słowo?

Okazuje się, że jak przystało na język romański, etymologia jest łacińska. Starożytni mianem collum określali szyję, która zresztą po francusku nazywa się podobnie – cou, a po włosku i hiszpańsku – collo/cuello.

Z kolei Anglicy i Hiszpanie mówią na przełęcz pass/paso. Wyraz ten także pochodzi z łacińskiego, a konkretnie od passus – krok. Stąd też biorą się czasowniki pass/pasar – przechodzić oraz polskie pasaż.

Rzymianie mieli jeszcze jedno słowo podobne do collum, a mianowicie collis (wzgórze). Z tego korzenia wyrosło włoskie colle, hiszpańskie colina i francuskie colline (wszystkie znaczą to samo). Dalekim krewnym jest też angielskie hill, litewskie kálnas czy rosyjskie холм.

Warto dodać, że od tego ostatniego pochodzi nazwa miasta Chełm. Do XIX wieku mieszkali tam bowiem Rusini. Przeszli oni jednak na katolicyzm rzymski, żeby uniknąć losu grekokatolików z reszty zaboru rosyjskiego, których podporządkowano patriarchatowi moskiewskiemu. W ten sposób rusyfikacja przyniosła efekt przeciwny do zamierzonego, rozszerzając zasięg polskości do linii Bugu.

Tak czy inaczej, poznanie etymologii pozwala nauczyć się wielu języków naraz. A każdy może to zrobić na Wikisłowniku.

Bush i Bosco

Czy podobieństwo tych dwóch znanych nazwisk jest przypadkowe? Lingwiści odkryli, że nie, bo mają one wspólne korzenie.

Angielskie bush znaczy krzew, a także pustkowie – ważny element tożsamości Australijczyków. Podobne słowo mamy także w innych językach germańskich, natomiast Francuzi mówią buisson.

Z kolei włoskie bosco, hiszpańsko-portugalskie bosque i francuskie bosquet to tyle co lasek.

Ponadto w tym ostatnim języku mamy jeszcze boisdrewno.

To jeden z wielu dowodów na to, że języki europejskie są do siebie bardzo zbliżone.